Για τις 9 Σεπτεμβρίου είχε Προγραμματιστεί το Πογκρόμ στην Κωνσταντινούπολη

της Φανούλας Αργυρού*

«… Οπουδήποτε και αν πήγαν, μια κηλίδα αίματος έδειχνε τα ίχνη του περάσματος τους και σε όλη την έκταση της κυριαρχίας τους ο Πολιτισμός εξαφανιζόταν»

(William Gladstone, Βρετανός Πρωθυπουργός υπηρετήσας σε 4 θητείες μεταξύ 1868 -1894  από το βιβλίο του «The Bulgarian horror and the question of the East» 1876)

Τα γνωστά γεγονότα (πογκρόμ) της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 στην Κωνσταντινούπολη εναντίον των Ελλήνων τυχαία έλαβαν χώρα στις 6 του μηνός. Για τις 9 Σεπτεμβρίου είχαν αρχικά σχεδιαστεί οι βαρβαρότητες εκείνες. Και τούτο για να συνέπιπταν με την τελική άλωση της Σμύρνης το 1922. Αυτή τη λεπτομέρεια την βρήκα μελετώντας τα  βρετανικά αποδεσμευμένα έγγραφα όπως και το  ότι απόρρητη ανάμειξη  είχαν και οι Βρετανοί. Και ίσως να υπήρξα η πρώτη που το επικαλέστηκα σε ραδιοφωνικές ανταποκρίσεις και τηλεοπτικές παρουσιάσεις πριν χρόνια. Θυμάμαι σε τηλεοπτικό πρόγραμμα από την τηλεόραση του «Λόγου» ενωρίς την δεκαετία του 1990, μαζί με τον ιστορικό, αγαπητό Γιάννη Σπανό για τα Σεπτεμβριανά,  το είχα αναφέρει τότε. Και το κατέγραψα και στο βιβλίο μου « Από την Ένωση στην Κατοχή» που εξέδωσα το 1995 στη Λευκωσία με χρηματοδότηση του αείμνηστου μ. Αρχιεπισκόπου Κύπρου κ.κ. Χρυσοστόμου Α’, ο οποίος προλόγισε κιόλας το βιβλίο.  Τότε ακόμα δεν θυμάμαι να υπήρχαν βεβαιωμένες πληροφορίες για το ρόλο των Βρετανών,  αυτές ακολούθησαν αργότερα με έρευνες ακαδημαϊκών και δημοσιογράφων μεταξύ των οποίων και Τούρκων. Υπήρχαν όμως οι  υποψίες των αδελφών Ελλήνων Κωνσταντινοπολιτών.

Τα γεγονότα διαδραματίστηκαν με τις οδηγίες του τότε Τούρκου Πρωθυπουργού σε κρυφή συνεννόηση με τους τότε Πρωθυπουργό και Υπ. Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου.  Οι άγριες εκείνες επιθέσεις είχαν σχεδιαστεί λοιπόν για να ξαναποκτήσει η Τουρκία λόγο στο Κυπριακό, πράγμα που είχε χάσει με την Συμφωνία της Λοζάνης. Τέλος Αυγούστου 1955 λάμβανε χώρα στο Λονδίνο μια διάσκεψη που όμως δεν είχε τίποτα να κάνει με την Κύπρο. Το σκηνικό για την λεγόμενη «Τριμερή» σκηνοθέτησαν  οι Βρετανοί με την βοήθεια εξ Ελλάδος προσωπικοτήτων (όπως των  Π. Κανελλόπουλου, Α. Μποδοσάκη) που έπεισαν τόσο το Παλάτι όσο και τον τότε υπ. Εξωτερικών της Ελλάδας Στ. Στεφανόπουλο που ήταν περισσότερο από διατεθειμένος να φανεί «μετριοπαθής» και να ικανοποιήσει τους Βρετανούς εφόσον ήταν γνωστό πως κάποιοι «ανέμεναν» τον σίγουρο θάνατο του Στρατηγού Αλ. Παπάγου. Έγραψε σε τηλεγράφημά του ο τότε Βρετανός πρέσβης στην Αθήνα Sir Charles Peake:

«…ο Έλληνας υπ. Εξωτερικών είναι γνήσια αποφασισμένος να προσπαθήσει να εξασφαλίσει επιτυχημένο αποτέλεσμα τουλάχιστον για να ενδυναμώσει τη θέση του τοπικά, όταν έλθει η ώρα να αντικατασταθεί ο Στρατάρχης και Πρωθυπουργός Παπάγος… Έτσι, και νοουμένου ότι  θα τον χειριστείτε με προσοχή, πολύ πιθανό να μην αποδεχθεί αδιάλλακτος σχετικά με τη συμμετοχή της Τουρκίας στις συνομιλίες… Οποιαδήποτε εισήγηση ή εντύπωση πως οι βρετανικές και τουρκικές αντιπροσωπείες είχαν προσυμφωνήσει μεταξύ τους … θα δυσανασχετούσε τους Έλληνες…»

Οι λόγοι για τη όλη σκευωρία συνοψίζονται ως εξής:

1.    Να φοβηθούν οι Έλληνες και να ενδώσουν στις αφόρητες πιέσεις και να δεχθούν την επαναφορά της Τουρκίας ως ενδιαφερόμενο μέρος στο Κυπριακό για να μπορέσουν να βάλουν μπρός με τα  διχοτομικά τους σχέδια

2.    Να τρομοκρατηθούν οι παρανοϊκά αντι-κομμουνιστές Αμερικανοί και το ΝΑΤΟ για δήθεν ελληνο-τουρκικό πόλεμο και αποσταθεροποίηση της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Εξού και οι ανησυχίες του Αμερικανού ΥΠΕΞ  καθόλου δεν συγκίνησαν τον Harold Macmillan (ΥΠΕΞ) που στις  23 Σεπτεμβρίου 1955 του έγραψε – «Αν αφήσουμε τα πράγματα μόνα τους όλα θα πάνε καλά».

Σήμερα διαβάζουμε πολλές αναφορές σε αμερικανικές εφημερίδες εναντίον της Τουρκίας, αλλά αξίζει να αναφέρουμε την επισήμανση της «New York Times» 29.6.1956  που κράτησε στο χρόνο και είναι σήμερα σχετική όσο ποτέ :

«… Εκείνες οι ταραχές για τις οποίες η Βρετανία πρέπει να φέρει μέρος της ευθύνης… Η ανεύθυνη συμπεριφορά της Τουρκίας επιβάλλει μια σε βάθος αναθεώρηση του ρόλου της Τουρκίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όσον αφορά την ασφάλεια του ελεύθερου κόσμου».

Στις δε 28 Ιουνίου 1956, μια μέρα νωρίτερα ο Ray Alan  έγραψε στο  περιοδικό  «Reporter» για την Τριμερή του Λονδίνου στις 30 Αυγούστου 1955:

« Ο Sir Anthony Eden  σκοπίμως έφερε μέσα την Τουρκία, σε μια υπόθεση που αφορούσε αυστηρώς την Ελλάδα και την Βρετανία… Ούτε οι Τούρκοι ούτε κανένας άλλος είχε ποτέ ισχυριστεί πως η τουρκική μειονότητα θα υπέφερε σε μια ελληνο-κυβερνούμενη Κύπρο».

Λόγω της σοβαρότητας των καταστάσεων, οι ηθικοί αυτουργοί κράτησαν την επικοινωνία τους αυστηρώς απόρρητη και σε πρωθυπουργικά επίπεδα.  Πράγμα που επιβεβαιώνεται με τις εκθέσεις των διπλωματών,  οι οποίοι αφού δεν γνώριζαν οτιδήποτε, η ανήσυχη στάση τους και το ενδιαφέρον τους να ανακαλύψουν τους αίτιους των βάρβαρων επιθέσεων εναντίον των Ελλήνων, είχε κυριολεκτικά εξοργίσει τους Πρωθυπουργό Sir Anthony Eden και ΥΠΕΞ Harold Macmillan.

Ο Βρετανός Πρωθυπουργός ηρνείτο κατηγορηματικά να δοθεί απάντηση στα ελληνικά διαβήματα, ζητούσε κάποιος να φιμώσει τους βρετανούς διπλωμάτες που σκάλιζαν με τις εκθέσεις τους «για να αφεθεί το φάρμακο να κάνει τη δουλειά του».

Credit to any thorough-going barbarian

Με κάθε λεπτομέρεια κατέγραψαν οι βρετανοί διπλωμάτες τις τουρκικές βαρβαρότητες. Σε δύο  από τις εκθέσεις εκείνες, ξεχωρίζω τις πιο κάτω  αναφορές  του διπλωμάτη  Michael Stewart:

«Αυτά έγιναν με μέθοδο και αποφασιστικότητα που θα δικαίωνε κάθε καθώς πρέπει βάρβαρο». (Credit to any thorough-going barbarian).

«… το επεισόδιο της Θεσσαλονίκης τους έδωσε την ευκαιρία που αναζητούσαν για να εκφράσουν με ένα περίεργα βάρβαρο και αχρείαστο τρόπο το μίσος τους εναντίον των Ελλήνων…»

«.. Το σχέδιο ήταν το ίδιο και στη Σμύρνη… επιθέσεις εναντίον των Ελλήνων αξιωματικών στο αρχηγείο του ΝΑΤΟ. Το ελληνικό Προξενείο, η κύρια ελληνική εκκλησία, οι ελληνικοί δρόμοι, ιδιωτικά σπίτια και κάθε τι το ελληνικό είχαν υποστεί επίθεση, καεί ή καταστραφεί..»

Κομμουνιστές και ο σύνδεσμος « Η Κύπρος είναι Τουρκική»

Στις εκθέσεις του ο διπλωμάτης έγραψε: «… Το να φορτώσουμε το βάρος στους κόκκινους πράκτορες φαίνεται πολύ εύκολο και καθόλου πειστικό όταν έχουμε επανειλημμένες δηλώσεις για τόσα χρόνια της τουρκικής κυβέρνησης ότι μονάχα ελάχιστοι κομμουνιστές υπάρχουν στη χώρα και σχεδόν ανίκανοι για οτιδήποτε. Την ίδια εντύπωση έχει και αυτή η Πρεσβεία. .. Το πιο πιθανό είναι ο σύνδεσμος « Η Κύπρος είναι Τουρκική». Ο σύνδεσμος πρέπει να ευθύνεται …»

Ο σύνδεσμος και ο αρχηγός της, κάποιος  Hikmet Bill χρηματοδοτείτο από την τουρκική κυβέρνηση ενώ παράλληλα και το Φόρειν ΄Οφις γνώριζε γι΄αυτόν τουλάχιστον  από τον Ιούλιο του 1955 και είχε δώσει οδηγίες να τον διευκόλυναν  με επαφές που ήθελε να κάνει με βουλευτές στο Λονδίνο όπως τον William Yates…

(O WY υπηρέτησε το Φόρειν ΄Οφις στη Μέση Ανατολή, στις στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες στο Κανάλι του Σουέζ, το 1955 εξελέγη βουλευτής με το Συντηρητικό Κόμμα, το 1956 εξελίχτηκε στο μεγαλύτερο επικριτή της κυβέρνησης και την κατηγόρησε για διεθνή συνομωσία με αποτέλεσμα να παραιτηθεί από Πρωθυπουργός ο Anthony Eden (ανέλαβε ο Harold Macmillan) με την αποκάλυψη της μυστικής συμφωνίας μεταξύ Βρετανίας, Γαλλίας και Ισραήλ «Πρωτόκολλο των Σερβών»… Αργότερα πολιτεύθηκε και στην Αυστραλία πέθανε το 2010).

Καμία ανάμειξη δεν είχαν οι Κομμουνιστές όπως κατέγραψαν και οι Βρετανοί διπλωμάτες και όμως ορισμένοι,  όπως τους Αζίζ Νεσίν, Χασάν Ιζεττίν Ντιναμό, Χουλουσί Ντοσντουγρού, Ασίμ Μπεζιρτζί, Ασλάν Καινάρνταγ, παρέμειναν για μήνες υπό κράτηση χωρίς καμιά δικαιολογία. (Από την «Ελευθεροτυπία» της Κύπρου 12.4.1994).

Οι Βρετανοί αποτρέπουν έρευνα του ΝΑΤΟ

Στις  9 Σεπτεμβρίου 1955 ο λόρδος Ismay (πρώτος ΓΓ της Συμμαχίας) κάλεσε έκτακτη συνεδρία του ΝΑΤΟ κατόπιν επικοινωνίας που είχε μαζί του ο Αμερικανός Στρατηγός A. Gruenther όταν ο τελευταίος έμαθε από τον Ναύαρχο Fechteler για τις τουρκικές επιθέσεις στα ελληνικά σπίτια στη Σμύρνη…

Μετά τις συζητήσεις για τα γεγονότα οι Βρετανοί απέτρεψαν οποιαδήποτε έρευνα του ΝΑΤΟ ως «ανεπιθύμητο για το Συμβούλιο να διεξάγει έρευνα για τα αίτια και τις λεπτομέρειες των ταραχών…» Στο τέλος αποφασίστηκε να μην εκδοθεί ούτε ανακοίνωση…( «Από την Ένωση στην Κατοχή» Φ.Α. 1995).

«…Από την ακροαματική διαδικασία πέντε χρόνια αργότερα στη δίκη της Πλάτης αποδείχθηκε η προβοκάτσια της τουρκικής κυβέρνησης… Το άτομο που τοποθέτησε τη βόμβα στη Θεσσαλονίκη ήταν ο Οκτάι Ενγκίν τότε Έλληνας υπήκοος και αργότερα νομάρχης στη πόλη Νεφσεχίρ…» («Ελευθεροτυπία Κύπρου 12.4.1994). Αμφότεροι Φ. Ζορλού και Α. Μεντερές ΥΠΕΞ και Πρωθυπουργός της Τουρκίας εκτελέστηκαν. Οι τελευταίες λέξεις του Ζορλού ήσαν «Ζήτω η Τουρκία».

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος

Leave a Reply

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s