olympia.gr

Για την Ελλάδα με όπλο την αλήθεια. Μαθαίνοντας τη φύση, την κοινωνία, τον εαυτό μας. Μαθαίνοντας ξανά να ζούμε! Ecology is not just a trend. It's Life itself. Ecosophy: The Olympian Way. 奥林山方式

Λαϊκή θρησκευτικότητα και εκκλησιαστική ζωή

Posted by IGOR στο Μαΐου 12, 2018


Όπως εύκολα μπορεί κανείς να διαπιστώσει, η μεγάλη πλειοψηφία των εθίμων της λαϊκής θρησκευτικότητας είναι μορφές που κατά κανόνα δεν συμφωνούν με την εκκλησιαστική λατρευτική τάξη. Κατά κανόνα πρόκειται για ένα σύνολο δεισιδαιμονιών, προχριστιανικών τελετουργικών επιβιωμάτων και παγανιστικών εθίμων, αλλά και λαϊκών και λαϊκότροπων εκδηλώσεων ευσέβειας, που αποτελούν έναν διαφορετικό κόσμο σε σχέση με την ορθόδοξη λατρευτική ζωή.

Γράφει ο Μ. Γ. Βαρβούνης
Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

Από την άλλη πλευρά, αν κανείς εξετάσει τη σημερινή λατρευτική ζωή, θα διαπιστώσει ότι πολλά από τα έθιμα αυτά έχουν εισέλθει στην καθημερινή ορθόδοξη εκκλησιαστική λατρεία, είτε λόγω αγνοίας, είτε λόγω καλοπιστίας, είτε λόγω υποχωρητικότητας των εκάστοτε ιερέων. Και μάλιστα το φαινόμενο αυτό είναι εξαιρετικά διαδομένο, αλλά και εμπλουτίζεται με νέες ανάλογες εθιμικές μορφές, ώστε να ανανεώνονται οι εκδηλώσεις του. Πρόκειται για μια πολύμορφη και πολύτροπη λαϊκή θρηκευτική τελετουργικότητα, που συνδιαπλέκεται με την εκκλησιαστική λατρευτική ζωή, και δίνει έτσι τη σημερινή εικόνα της ορθόδοξης λατρευτικής και λειτουργικής ζωής στον τόπο μας.

Κατά την άποψή μου είναι σφάλμα να περιφρονήσουμε και να παραβλέψουμε την κατάσταση αυτή. Και τούτο επειδή οι λαϊκές θρησκευτικές αντιλήψεις και τελετουργίες, τα έθιμα της ελληνικής λαϊκής θρησκευτικότητας, αποτελούν ζώσα και ενεργή κατάσταση, η οποία δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστεί από την ποιμαίνουσα Εκκλησία. Θυμίζω ότι ήδη από τον 3ο και τον 4ο αιώνα, η Εκκλησία βρέθηκε αντιμέτωπη με την πραγματικότητα αυτή, την οποία δοκίμασε να αντιμετωπίσει είτε με συνοδικές αποφάσεις και απαγορεύσεις κανόνων, είτε με το ανάλογο έργο Πατέρων της Εκκλησίας, αναγκαζόμενη στο τέλος από την πραγματικότητα που αντιμετώπιζε να δεχθεί και να ενσωματώσει πολλά από τα στοιχεία αυτά, δίνοντάς τους χριστιανικό περιεχόμενο. Πρόκειται για την περίφημη θεωρία και πρακτική της «μεταστοιχειώσεως» των παγανιστικών επιβιωμάτων, η οποία ανιχνεύεται σε πολλά από τα κείμενα του Πηδαλίου και η οποία διαμόρφωσε ουσιαστικά την ενεστώσα κατάσταση.

Η γνώση αυτών των στοιχείων είναι απαραίτητη, ώστε ο ιερέας να μπορέσει να τα αντιμετωπίσει ποιμαντικά, δεδομένου ότι διακρίνονται για την αξιομνημόνευτη ανθεκτικότητά τους στον χρόνο. Ο λαϊκός άνθρωπος ελάχιστα δέχεται να αλλάξει τις παραδεδομένες λατρευτικές νοοτροπίες και συμπεριφορές, πιστεύοντας ότι αυτές εναρμονίζονται πλήρως με όσα η Εκκλησία διδάσκει κι ας συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο κι ας επιχειρηματολογούν σχετικά ιεροκήρυκες που προβάλουν και επεξηγούν την ορθόδοξη πατερική παράδοση στον λαό. Γι’ αυτό και πρέπει ανάλογα μαθήματα να διδάσκονται στις Θεολογικές και στις Ανώτατες Εκκλησιαστικές, αλλά και στις Ιερατικές Σχολές της χώρας μας. Γι’ αυτό και πρέπει η λειτουργική να μην περιορίζεται στις λειτουργικές αναφορές Πατέρων της Εκκλησίας και στην προσπάθεια διερεύνησης της ιστορικής εξέλιξης της θείας λατρείας, αλλά πρέπει να προχωρά και στη λαϊκή λατρευτική ζωή, της οποίας ο θεολόγος και πολύ περισσότερο ο κληρικός κάθε βαθμού, οφείλει να έχει γνώση.

Χωρίς τη γνώση αυτή, η σύγχρονη άσκηση του ποιμαντικού έργου είναι δυσχερέστατη. Δεν σημαίνει βέβαια αυτό ότι η μελέτη της λειτουργικής παράδοσης πρέπει να ταυτιστεί με τη σπουδή της θρησκευτικής λαογραφίας, αντιθέτως σημαίνει ότι η πρώτη πρέπει να λαμβάνει γνώση της δεύτερης, ώστε να είναι πληρέστερη και βεβαίως περισσότερο λυσιτελής ως εφόδιο επιστημονικό στα χέρια των αυριανών κληρικών και, προπάντων, των αυριανών Επισκόπων και Μητροπολιτών. Πρόκειται για μια μεγάλη ποικιλία δοξασιών και συμπεριφορών, που δεν εξαντλείται μόνο στις γνωστές «γραφικές» πράξεις, οι οποίες μάλιστα κάποτε διακωμωδούνται ακόμη και σε θεατρικά ή κινηματογραφικά έργα, αλλά προχωρά και σε ζητήματα πίστεων και αντιλήψεων, όπως λ.χ. οι περί Θεού ή μεταθανάτιας ζωής αντιλήψεις του λαού, που κάποτε αντιβαίνουν προς την ανάλογη δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας.

Βεβαίως, όλα αυτά δεν είναι εφικτό να αλλάξουν άμεσα, ωστόσο χρειάζεται ποιμαντική αντιμετώπιση του φαινομένου, η οποία θα κάνει τη λατρεία πραγματικά λογική, αφαιρώντας τα άλογα και δεισιδαιμονικά στοιχεία που ενίοτε εμφιλοχωρούν σε επίπεδο λαϊκής θρησκευτικότητας και κάποτε υιοθετούνται και από τους εφημερίους. Κι είναι αυτό απολύτως αναγκαίο μέσα στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται στις αρχές του 21ου αιώνα, στον ευρύτερο χώρο μας.

ikivotos.gr/post/6917/grafei-o-m-g-barboynhs-la-kh-thrhskeytikothta-kai-ekklhsiastikh-zwh

Ένα Σχόλιο to “Λαϊκή θρησκευτικότητα και εκκλησιαστική ζωή”

  1. Το επίμαχον άρθρον είναι κατάπτυστον, διότι:
    (1) υβρίζει τα Ελληνικά ήθη καί έθιμα, χαρακτηρίζοντάς τα ως
    «άλογα και δεισιδαιμονικά στοιχεία», «δεισιδαιμονίες», «γραφικές» πράξεις κ.λ.π., χωρίς να τεκμηριώνει τον χαρακτηρισμόν,
    (2) ονομάζει τους προγόνους μας «παγανιστές», «ειδωλολάτρες» κ.λ.π. όλως υβριστικώς καί όλως αναισχύντως.
    Αλλά ποιός τολμά καί γράφει τέτοιες αναισχυντίες; Μα ο Εβραίος, το καθ’ ομολογίαν του «σπέρμα του Αβραάμ», Καί αν ερωτάσθε πού ομολογείται κάτι τέτοιον, σας παραθέτω ευθύς αμέσως την σχετικήν αναφοράν, εκ των επισήμων ιερών κειμένων του.

    Αρχαίον κείμενον

    26 πάντες γὰρ υἱοὶ Θεοῦ ἐστε διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· 27 ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. 28 οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. 29 εἰ δὲ ὑμεῖς Χριστοῦ, ἄρα τοῦ Ἀβραὰμ σπέρμα ἐστὲ καὶ κατ’ ἐπαγγελίαν κληρονόμοι.

    Πηγή: Παύλου Προς Γαλάτας Γ΄26-29,
    http://www.myriobiblos.gr/bible/nt2/galatians/3.asp

    Μετάφραση

    26 Διότι όλοι είστε υιοί του Θεού εξ αιτίας της πίστης στον Χριστό Ιησού’
    27 διότι όσοι στον Χριστό βαπτισθήκατε, τον Χριστό ενδυθήκατε.
    28 Δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άρσεν καί θήλυ’ διότι όλοι εσείς είστε ένας στον Χριστό Ιησού.
    29 Αν όμως εσείς του Χριστού, άρα του Αβραάμ σπέρμα είστε καί κατά την υπόσχεση κληρονόμοι.

    Άρα, όπως βλέπουμε, ο συγκεκριμένος καί πολλοί άλλοι ομόφρονές του, είναι σπέρματα του Αβραάμ. Αλλά εμείς οι Έλληνες, έχουμε την θρησκεία μας καί ξέρουμε ποιοί ακριβώς είμαστε.

    Αρχαίον κείμενον

    αὖτις δὲ τὸ Ἑλληνικὸν ἐὸν ὅμαιμόν τε καὶ ὁμόγλωσσον καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι ἤθεά τε ὁμότροπα, τῶν προδότας γενέσθαι Ἀθηναίους οὐκ ἂν εὖ ἔχοι.

    Πηγή: Ηροδότου Ιστορία Η΄144,2 «Ουρανία»

    Μετάφραση

    Έπειτα όμως το Ελληνικόν είναι καί όμαιμον καί ομόγλωσσον καί κοινά ιδρύματα θεών καί θυσίες καί ομότροπα ήθη, των οποίων να γίνουν προδότες οι Αθηναίοι δεν θα είχαν σε καλό.

    Σημείωση: Αυτά οι Αθηναίοι απήντησαν τον χειμώνα του 480-479π.α.χ.χ. προς τους Λακεδαιμονίους, ως προς την αιτίαν, βάσει της οποίας, μεταξύ άλλων, δεν υπέγραψαν χωριστήν ειρήνην με τους Πέρσες.

    Άρα, καθώς κατανοούμε, βάσει των επιμάχων κειμένων, η θρησκεία των Ελλήνων είναι συγκεκριμένη καί προφανώς τα «σπέρματα του Αβραάμ» δεν μπορούν να θεωρηθούν Έλληνες. Άχρηστες ηθικολογίες τέλος. Τα συμπεράσματα δικά σας.-

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: