Οι ταρσανάδες της Σάμου – Τα καΐκια που έφτιαχναν οι Έλληνες τεχνίτες

kaiki

Οι Σαμιώτες φημίζονταν για τη ναυπηγική τους τέχνη. Σε κάθε σαμιώτικο λιμανάκι, στο Πυθαγόρειο, το Κοκκάρι, το Καρλόβασι, στον όρμο του Μαραθοκάμπου, στον Άγιο Ισίδωρο και σε διάφορα άλλα σημεία του νησιού, υπήρχε και ένας ταρσανάς όπου ναυπηγούνταν τρεχαντήρια, βάρκες και καΐκια.

Κατά τον 19ο αιώνα, τα ξύλινα σκάφη που ναυπηγούνταν στη Σάμο θεωρούνταν ως τα καλύτερα του είδους τους και τα πιο ανθεκτικά, καθώς μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στις δύσκολες καιρικές συνθήκες του Αιγαίου. Το μεγάλου τους ατού ήταν το ξύλο από το περίφημο σαμιώτικο πεύκο που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή τους, το οποίο ήταν ποτισμένο με ρετσίνι και το έκανε ανθεκτικό και ευκολοδούλευτο.

Η μακραίωνη παράδοση της σαμιώτικης τέχνης των ταρσανάδων ξεκίνησε τον 18ο αιώνα από τις αρχαίες «Σάμαινες», τις περίφημες εμπορικές και πολεμικές διήρεις που κυριάρχησαν για ένα αιώνα στο Αιγαίο. Η παράδοση συνεχίστηκε έως την αυγή του ατμόπλοιου. Στα σκαριά των καϊκιών που ναυπηγούνταν, οι Σαμιώτες φόρτωναν αμπέλια, κρασιά, καπνά και δέρματα, στα οποία στηριζόταν όλη την οικονομία του νησιού.

Σήμερα οι ταρσανάδες της Σάμου αποτελούν πια παρελθόν. Απομένουν δύο και μοναδικοί σε όλο το Αιγαίο, από τους οποίους ο ένας βρίσκεται στο Λιμάνι Καρλοβάσου και ο άλλος, ο πιο γνωστός και σημαντικός, στον όρμο του Αγίου Ισιδώρου. Κάποτε στο ναυπηγείο του Αγίου Ισίδωρου λειτουργούσαν πολλές μικρές αυτόνομες ναυπηγικές και επισκευαστικές μονάδες.

Σήμερα έχει απομείνει μόνο ένας παλιός ναυπηγός, ο γνωστός σε ολόκληρη την περιοχή Ψιλοπάτης, που πασχίζει να επιβιώσει φτιάχνοντας ψαράδικα τρεχαντήρια. «Όσο αντέξουμε», λέει. Τα τελευταία ξύλινα σκαριά, έτοιμα για καθέλκυση, περιμένουν μάταια αγοραστή στην ακρογιαλιά του Αγίου Ισίδωρου, που επιμένει να αναβιώνει την πατροπαράδοτη τέχνη.

Η τέχνη των ταρσανάδων

Ο ταρσανάς ήταν ένας χώρος με τους δικούς του κώδικες και τη δική του ιδιαίτερη γλώσσα. Αποτελούσε ζωτικό κομμάτι της τοπικής κοινωνίας της Σάμου έως τη δεκαετία του ’60. Οι αυτοδίδακτοι τεχνίτες που εργάζονταν στους ταρσανάδες χαρακτηρίζονταν από μεγάλη υπευθυνότητα, καθώς η θάλασσα θα έκρινε την αντοχή των σκαριών τους, αλλά ήταν και πολύ προληπτικοί.

Όταν σκάρωναν την καρίνα του σκάφους, έπρεπε να καρφωθεί ένας πάσσαλος κόντρα στη πλώρη για να συγκρατεί τον σκελετό. Αυτός που κάρφωνε τον πάσσαλο έπρεπε να έχει τον ήλιο καταπρόσωπο, να μην του ρίχνει τη σκιά του, καθώς θεωρούνταν πολύ κακό σημάδι να καρφώσει τον ίσκιο του στο σκάφος.

kaiki3

Η δουλειά στον ταρσανά ήταν σκληρή και βαριά χειρονακτική εργασία. Στους ταρσανάδες δούλευε ένα μεγάλο μέρος του εργατικού κόσμου. Υλοτόμοι, μουλαράδες, μπαλτατζήδες, καραβομαραγκοί, καραβοκύρηδες, καπεταναίοι, ψαράδες, καϊκτσήδες, καλφάδες, έμποροι. Τα σκάφη που τελείωναν στον ταρσανά επανδρώνονταν συνήθως από τους ίδιους τους καραβομαραγκούς, που ήταν συγχρόνως μάστορες και ναυτικοί.

Τα περισσότερα σκαριά που ναυπηγήθηκαν στους ταρσανάδες της Σάμου ήταν τρεχαντήρια, περάματα, καραβόσκαρα, βαρκαλάδες και ανεμότρατες. Από την πρώτη δεκαετία μετά τον πόλεμο, η κυριαρχία των μεγάλων ξύλινων σκαφών άρχισε να πέφτει. Οι ταρσανάδες ως τη δεκαετία του 1960 επιβίωναν με παραγγελίες ψαράδικων, τρεχαντηριών, τρατών, με μπότηδες και βάρκες. Η δόξα των ταρσανάδων κράτησε ως τη δεκαετία του 1970.

Η καθέλκυση του τελειωμένου σκαριού ήταν μία πραγματική γιορτή του ταρσανά. Τα«γκτήματα», όπως λέγονταν, ήταν μια τελετή καθέλκυσης με ψαλμωδίες, αγιασμό του σκαριού και συνοδευόταν από γλέντι με μουσικά όργανα. Κύριο πρόσταγμα το «λάσκα» και «βίρα». «Νέτα» και «αγάντα». «Ίσα» και «κάργα». «Δώσε ντάνο», «μάινα» και «βάρδα». Και η τελευταία προσταγή, «φόρα βόλτα».

Τα σχοινιά λύνονταν και το τελειωμένο σκάφος έπεφτε στη θάλασσα έτοιμο να ταξιδέψει. Την ώρα που το σκάφος γλιστρούσε έκανε ένα περίεργο τρίξιμο, το οποίο όπως έλεγαν οι ναυτικοί ήταν το μήνυμα του σκαριού προς τον ναυπηγό του ότι πλέον ανήκε στη θάλασσα με σκοπό να εκπληρώσει τον προορισμό του. «Τον ..κλάνει», έλεγαν.

Με αυτόν τον τρόπο έπεσαν στην θάλασσα αναρίθμητα σκαριά από τους ταρσανάδες της Σάμου, που το καθένα μαρτυρούσε την ξεχωριστή προσωπικότητα του μάστορά του. Είχε τη χάρη, το μεράκι και την καλλιτεχνική ευαισθησία του ασπούδαχτου τεχνίτη που το «έχτισε».

[mixanitouxronou.gr]

11 σκέψεις σχετικά με το “Οι ταρσανάδες της Σάμου – Τα καΐκια που έφτιαχναν οι Έλληνες τεχνίτες”

  1. Αυτά λοιπόν τα αριστουργηματα της Ελληνικής παραδοσιακής ναυπήγησης ετυχα αυτόπτης μάρτυρας να τα καταστρέφουν με εκσκαφέα οι ψαράδες ιδιοκτήτες τους για να πάρουν την Ευρωπαϊκή επιδότηση και να την μετατρέψουν σε. BMW λόγω των ποσοστοσεων και περιορισμών στην αλιεία, την, την γεωργια την κτηνοτροφία και την βιομηχανία της Ελλαδος που επεβαλε η ΕΕ για να μην είμαστε αυταρκεις να εξαρτωμεθα απο αυτούς να δανειζωμαστε απο αυτους για να αγοραζωμε τα προϊόντα τους και να επιστρεφωμε πολλαπλάσια τα δανεια.

    Μου αρέσει!

  2. Μεγαλονοντας στην χαλκιδα θυμαμαι το καρναγιο που υπηρχε στην γειτονια μου .Εκει γυρναγαμε ολη την ημερα πιτσιρικαδες βλεποντας τους μαστορους να κατασκευαζουν καικια η να τα συντηρουν.
    Στο Κουρεντη οπου εμενα υπηρχε το καρναγιο του Ζαχαρακι, ο ανθρωπος δουλευε ολη την ημερα στο καρναγιο μαζι με το γιο του και ξαφνικα γυρο στο 1975 ηρθαν μπολτοζες και κρατικοι υπαλλοιλοι και το εκλεισαν το καρναγιο για να κανουν κολυμβητηριο.
    Οι κατοικοι δεν ηθελαν να κλειση το καρναγιο αλλα απο την αλλη ηθελαν και την εξελιξη το κολυμβητηριο θα αλλαζε την εικονα και απο το γραφικο λιμανακι θα μετατρεποταν η περιοχη σε μια συνχρονη περιοχη με πολυκατοικιες αυτοκινητα και κανουργιου κατοικους.
    Και αφου εδιοξαν τον ανθρωπο που δουλευε στο καρναγιο και αφου εβαλαν τις μπολτοζες και εσκαψαν και ηρθε ο αδελφος του τοτε προθυπουργου Αχιλεας Καρμανλης και εβαλε μια πλακα εγκαινιων ,ολα σταματησαν.
    Τι ειχε συμβει ανακαλυψαν οτι η περοχη ηταν του λιμεναρχειου και δεν μπορουσαν να γινουν εργα. Ποτε δεν μαθαμε τι εγινε με τα λεφτα του προυπολογισμου του εργου που εγραφε η πινακιδα που τοποθετιθηκε στην περιχη.

    Μου αρέσει!

    1. Τα έφαγε ο Α. Καραμανλής. Ίσως και με αυτά να αγόρασε απέναντι τον δημόσιο τύμβο -νεκροταφείο των ηρώων Σαλαμινομάχων της Σαλαμίνας σαν βραχώδη ακτή ,από τον προδότη Κύπρου, αδελφό του Κ. Καραμανλή. Τότε έπρεπε να δικαστούν και οι άθλιοι αρχαιολόγοι που δεν αντιστάθηκαν για τον αποχαρακτηρισμό που έκανε ο προδότης Κύπρου, αδελφός του Κ. Καραμανλή προς χάριν της οικογένειας του

      Μου αρέσει!

      1. Σε χρόνο μηδέν δραπετεύόυν οι γνώσεις της πουστιάς που κρέμονται απ΄τα χείλη σου.
        Αν γνωρίζεις κάτι εξακριβωμένα, «ρίχτο» να μάθουμε κι εμείς
        αν όχι τράβα φουντάρισε ρε σιχαμένο ελληνικό απόβλητο.

        Μου αρέσει!

    2. Για να μην δημιουργουνται εντυπωσεις εγω δεν εμαθα τι εγιναν τα χρηματα του προυπολογησμου σαν πολιτης ,μπορει οι υπευθυνοι να ξερουν.
      Αργοτερα φτειαχτηκε σε αλλη περιοχη κολυμβητηριο.
      Το θεμα ομως ηταν το κλεισημο του καρναγιου.

      Μου αρέσει!

  3. Χαράς το πράμα. Οι σημερινοί Σαμιώτες είναι αξιέπαινοι που έχουν δοθεί ολοκληρωτικά
    και μόνο στην περίθαλψη του ανθρώπου που υποφέρει και δεν ασχολούνται με σανίδια,
    δοκάρια και πίσες. Μ’αυτούς θα ασχοληθεί ποτέ κανείς; Άκου οι ταρσανάδες πολιτισμος.
    Πολιτισμός ήταν τα μπουζουξίδικα ( Γιαννόπουλος ).Πρόσφατη ιστορία που δεν πρέπει
    να ξεχνάμε αλλά να μεταφέρωμε στους νέους για να είναι περήφανοι για μας.

    Μου αρέσει!

Leave a Reply

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s